中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

6. PHẨM VÆ¯Æ NG TÆ¯Æ NG ƯNG

60. KINH TỨ CHÂU[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại nước Xá-vệ, trong rừng Thắng, vườn Cấp cô độc.

Bấy giờ Tôn giả A-nan ở nơi nhà n tĩnh, ngồi trầm lặng tư duy và suy nghĩ như vầy: “Người đời thật hiếm, ít ai có thể thỏa mãn đối với dục; ít ai có sự nhờm tởm, ghê sợ dục cho đến chết. Người đời mà đối với dục có sự thỏa mãn, nhà m tởm, ghê sợ cho đến chết, quả là quá khó kiếm.”

 Rồi Tôn giả A-nan, và o lúc xế chiều, từ chỗ yên nghỉ đứng dậy, đi đến trước Phật, đảnh lá» , rồi ngồi qua một bên và thÆ°a:

“Bạch Đức Thế Tôn, hôm nay con ở chỗ nhà n tĩnh, ngồi trầm lặng tư duy, đã suy nghĩ như vầy: “Người đời thật hiếm, ít ai có thể thỏa mãn đối với dục; ít ai có sự nhờm tởm, ghê sợ dục cho đến chết. Người đời mà đối với dục có sự thỏa mãn, nhà m tởm, ghê sợ cho đến chết, quả là quá khó kiếm!”

Phật bảo A-nan:

“Đúng như vậy, đúng như vậy! Người đời thật hiếm, ít ai có thể thỏa mãn đối với dục; ít ai có sự nhờm tởm, ghê sợ dục cho đến chết. Người đời mà đối với dục có sự thỏa mãn, nhà m tởm, ghê sợ cho đến chết, quả là quá khó kiếm!

“Nhưng nà y A-nan, trong thế gian, những người đối với dục mà không thỏa mãn, không nhờm tởm, ghê sợ cho đến chết thì thật quá nhiều! Thật quá nhiều! Vì sao? Nà y A-nan, trong đời quá khứ, có nhà vua tên là Đảnh Sanh[02] là m Chuyển luân vương, thông minh trí tuệ, có bốn loại quân, ngự trị thiên hạ, tự do tự tại, là pháp vương hà nh động theo chánh pháp, thà nh tựu bảy báu. Bảy báu ấy là : xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, cư sĩ báu và tướng quân báu. Đó là bảy báu. Vị ấy có đủ một ngà n người con trai, mặt mà y khôi ngô, dõng mãnh, không khiếp sợ, nhiếp phục được người khác. Vị ấy thống lãnh khắp cả cõi đất nà y cho đến biển cả, không dùng đao gậy, chỉ dùng pháp giáo hóa, khiến cho an lạc.

“Nà y A-nan, một thời gian hết sức lâu xa về sau, vua Đảnh Sanh ấy nghĩ rằng: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu; đầy đủ một ngà n người con. Ta muốn ngay ở cung điện nà y mưa báu bảy ngà y, dâng đến tận đầu gối’. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần, nên vừa khởi tâm ưa thích như vậy, tức thì ở trong cung mưa báu bảy ngà y, dâng đến đầu gối.

“Nà y A-nan, một thời gian hết sức lâu xa về sau, vua Đảnh Sanh kia lại nghĩ rằng: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu, đầy đủ một ngà n đứa con, và ở trong cung nà y, mưa báu bảy ngà y, dâng đến đầu gối. Ta nhớ đã từng nghe nơi người xưa nói rằng, ở phương Tây có châu tên là Cù-đà -ni[03], già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Nay ta muốn đến xem châu Cù-đà -ni. Sau khi đến, ta sẽ thống trị’. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần, nên vừa khởi tâm ưa thích như vậy, liền dùng như ý túc cưỡi lên hư không mà đi, cùng với bốn loại quân. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh trong phút chốc liền đến trú ở châu Cù-đà -ni kia.

“Nà y A-nan, sau khi đến ở, nhà vua đã ngự trị châu Cù-đà -ni suốt vô lượng trăm ngà n vạn năm.

“Nà y A-nan, một thời gian hết sức lâu xa về sau nữa, vua Đảnh Sanh kia lại nghĩ: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu, đầy đủ một ngà n đứa con, và ở trong cung nà y, mưa báu bảy ngà y, dâng đến đầu gối. Ta lại có thêm châu Cù-đà -ni. Ta đã từng nghe người xưa có nói rằng, ở phương Đông có châu tên là Phất-bà -bệ-đà -đề[04] già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Nay ta muốn đến xem châu Phất-bà -bệ-đà -đề. Sau khi đến, ta sẽ thống trị’. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần, nên vừa khởi tâm ưa thích như vậy, liền dùng như ý túc cưỡi lên hư không mà đi, cùng với bốn loại quân. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh trong phút chốc liền đến trú ở châu Phất-bà -bệ-đà -đề kia. Nà y A-nan, sau khi đến ở, nhà vua ngự trị châu Phất-bà -bệ-đà -đề suốt vô lượng trăm ngà n vạn năm.

“Nà y A-nan, một thời gian hết sức lâu xa về sau nữa, vua Đảnh Sanh kia lại nghĩ: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu, đầy đủ một ngà n người con, và ở trong cung mưa báu bảy ngà y dâng đến đầu gối. Ta lại có thêm châu Cù-đà -ni, có thêm châu Phất-bà -bệ-đà -đề. Ta lại từng nghe người xưa có nói rằng, ở phương Bắc có châu tên là Uất-đơn-viết[05], già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc, họ tuy không có ngã tưởng, không có thọ dụng riêng[06], nhưng ta muốn cùng quyến thuộc đi xem châu Uất-đơn-viết, để thống trị’. Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần, nên vừa khởi tâm ưa thích như vậy, liền dùng như ý túc cưỡi hư không mà đi cùng với bốn loại quân. Nà y A-nan, nhà vua thấy đất trắng bằng phẳng từ xa, bảo các cận thần:

“– Các khanh có thấy đất trắng bằng phẳng của châu Uất-đơn-viết nà y không?

“Các cận thần đáp:

“– Dạ thấy, tâu Thiên vương.

“Nhà vua lại bảo:

“– Các khanh biết không? Đó là lúa tự nhiên của người xứ Uất-đơn-viết. Người Uất-đơn-viết thường ăn loại thức ăn đó. Các khanh cũng nên ăn loại thức ăn đó.

“Nà y A-nan, xa xa, vua Đảnh Sanh lại thấy tại châu Uất-đơn-viết có biết bao loại cây quí báu, khoe đủ mà u sắc ở trong lan can, liền bảo cận thần:

“– Các khanh có thấy biết bao nhiêu loại cây quí báu, khoe đủ mà u sắc ở trong lan can tại châu Uất-đơn-viết không?

“Các cận thần đáp:

“– Dạ thấy, tâu Thiên vương.

“Vua lại đáp:

“– Các khanh biết không? Đó là thứ cây áo[07] của người xứ Uất-đơn-viết. Người Uất-đơn-viết dùng thứ ấy mà mặc. Các khanh cũng nên dùng thứ ấy mà mặc.

“Nà y A-nan, trong phút chốc, nhà vua đến trú ở châu Uất-đơn-viết. Nà y A-nan, sau khi cùng quyến thuộc đến đó, vua Đảnh Sanh thống trị châu Uất-đơn-viết suốt cả trăm ngà n vạn năm.

“Nà y A-nan, một thời gian hết sức lâu xa về sau nữa, vua Đảnh Sanh kia lại nghĩ: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có vô cùng, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu, đầy đủ một ngà n người con và ở trong cung mưa báu bảy ngà y, dâng đến đầu gối. Ta cũng có châu Cù-đà -ni, cũng có châu Phất-bà -bệ-đà -đề lại có thêm châu Uất-đơn-viết. Ta lại từng nghe người xưa nói rằng, có cõi trời tên là Tam thập tam thiên. Nay ta muốn đến thấy Tam thập tam thiên’.

“Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh có đại như ý túc, có đại oai đức, có đại phước hựu, có đại oai thần, nên vừa khởi tâm ưa thích như vậy, liền dùng như ý túc cưỡi hư không cùng với bốn loại quân, hướng theo ánh sáng mặt trời mà đi. Nà y A-nan, từ xa, vua Đảnh Sanh đã thấy ở trong Tam thập tam thiên, trên đỉnh núi chúa Tu di, có một vật lớn như một đám mây lớn, liền bảo các cận thần:

“– Các khanh có thấy ở trên đỉnh núi chúa Tu di trong cõi trời Tam thập tam (có một vật) như một đám mây lớn ấy chăng?

“Các cận thần đáp:

“– Dạ thấy, tâu Thiên vương.

“Nhà vua lại bảo:

“– Các khanh biết chăng? Đó là cây Trú đạc[08] của trời Tam thập tam thiên vậy. Dưới gốc cây nà y, và o mùa hạ tháng tư, các vị Trời ở Tam thập tam thiên vui chơi với đầy đủ năm thứ dục lạc.

“Nà y A-nan, từ xa, vua Đảnh Sanh thấy ở trong trời Tam thập tam thiên, trên đỉnh núi chúa Tu di, gần về hướng Nam có một vật giống như đám mây lớn, liền bảo các cận thần:

“– Các khanh có thấy ở trong trời Tam thập tam thiên, trên đỉnh núi Tu di, gần về mé Nam, có một vật giống như đám mây lớn không?

“– Có thấy, tâu Thiên vương.

“Nhà vua lại bảo:

“– Các khanh biết không? Đó là nhà Chánh pháp[09] của Tam thập tam thiên. Vị Trời Tam thập tam thiên ở trong nhà ấy, và o những ngà y mồng tám, mười bốn hoặc mười lăm, vì loà i trời, vì loà i người mà tư duy về pháp, tư duy về nghĩa.

“Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh liền đến cõi Tam thập tam thiên. Đến nơi, nhà vua đi và o nhà Chánh pháp. Ở đó, Thiên Đế-thích nhường một nửa chỗ ngồi cho vua Đảnh Sanh và mời ngồi. Vua Đảnh Sanh liền ngồi xuống trên nửa chỗ ngồi của Thiên Đế-thích. Bấy giờ, nhà vua và Thiên Đế-thích hoà n toà n không khác gì nhau; ánh sáng và ánh sáng không khác, mà u sắc và mà u sắc không khác, hình dung và hình dung không khác, oai nghi lỠtiết và y phục cũng không khác nhau; chỉ có con mắt nháy là khác nhau.

“Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh kia một thời gian hết sức lâu xa về sau nữa, lại nghĩ: ‘Ta có châu Diêm-phù già u có, hoan lạc cùng cực, nhân dân đông đúc. Ta có bảy báu, đầy đủ một ngà n người con, và ở trong cung mưa báu bảy ngà y dâng đến đầu gối. Ta lại có châu Cù-đà -ni, có châu Phất-bà -bệ-đà -đề, có châu Uất-đơn-viết. Ta cũng đã thấy Tam thập tam thiên vân tập đại hội. Ta đã được và o nhà Chánh pháp của chư Thiên, lại được Thiên Đế-thích nhường cho một nửa chỗ ngồi, và ta đã ngồi trên một nửa chỗ ngồi của Thiên Đế-thích. Ta với Thiên Đế-thích hoà n toà n không khác gì nhau; ánh sáng không khác, mà u sắc không khác, hình dung không khác, oai nghi lỠtiết cho đến y phục cũng không sai khác, chỉ có con mắt nháy là khác nhau mà thôi. Nay có lẽ ta đuổi Thiên Đế-thích đi, cướp lấy phân nửa chỗ ngồi ấy mà là m vua loà i Trời và loà i Người, tự do tự tại.

“Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh vừa khởi ý niệm như vậy, bất giác rơi xuống châu Diêm-phù, liền mất như ý túc, nhuốm bệnh, đau nguy kịch. Đến lúc sắp chết, các cận thần đến bên nhà vua hỏi rằng:

“– Tâu Thiên vương, nếu có vị Phạm chí, cư sĩ và kẻ bà y tôi hay thần dân nà o đến hỏi các hạ thần rằng: ‘Lúc băng hà Đảnh Sanh vương chỉ bảo những gì?’ Tâu Thiên vương, các hạ thần trả lời thế nà o cho Phạm chí, cư sĩ hay thần dân ấy?

“Nhà vua bảo cận thần:

“– Nếu có Phạm chí, cư sĩ, hay thần dân nà o đến hỏi các khanh rằng: ‘Lúc băng hà , nhà vua đã nói những gì?’ Thì các khanh nên đáp như thế nà y: ‘Vua Đảnh Sanh đã được châu Diêm-phù, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã được bảy báu, nhưng khi chết vẫn chưa được thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã đầy đủ một ngà n người con, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã có bảy ngà y mưa báu, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã được châu Cù-đà -ni, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã được châu Phất-bà -bệ-đà -đề, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã được châu Uất-đơn-viết, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã thấy chư Thiên tụ hội, nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn. Vua Đảnh Sanh đã hưởng đầy đủ các đặc tính của năm thứ dục lạc, sắc, thanh, hương, vị, xúc; nhưng khi chết vẫn chưa thỏa mãn’. Nếu có vị Phạm chí, hay thần dân nà o đến hỏi các khanh rằng: ‘Lúc băng hà vua Đảnh Sanh đã nói những gì?’ Thì các khanh nên trả lời đúng như thế.”

Bấy giờ Đức Thế Tôn đọc bà i tụng:

Trời mưa trân bảo quí,

Chưa thỏa lòng kẻ dục.

Ham muốn, khổ; nà o vui.

Kẻ trí cần phải biết.

Giả sử được đống và ng,

Cao như núi Hy-mã,

Vẫn chưa đủ mảy may;

Kẻ trí nghĩ như vậy.

Được ngũ dục trên trời,

Chẳng cho đó là vui.

Dứt ái, không đắm dục;

Là đệ tử Chánh giác.

Rồi Đức Thế Tôn bảo:

“Nà y A-nan, vua Đảnh Sanh ngà y xưa ấy, Ông cho là ai khác chăng? Chớ nghĩ như vậy. Nên biết rằng, vị ấy chính là Ta vậy. Nà y A-nan, lúc bấy giờ ta được lợi ích, cũng là m lợi ích cho người khác, cho mọi người, thương xót thế gian, vì trời và vì loà i người mà cầu nghĩa và lợi ích, cầu an ổn khoái lạc. Lúc bấy giờ, Ta nói pháp không đến chỗ rốt ráo, không rốt ráo bạch tịnh, không rốt ráo phạm hạnh. Vì không rốt ráo phạm hạnh hoà n toà n, lúc ấy Ta không lìa khỏi sự sanh, già , bệnh, chết, khóc than, ảo não, cũng chưa thể thoát ra ngoà i mọi khổ đau. Nà y A-nan, hôm nay Ta xuất hiện ở thế gian, là Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thà nh Tựu, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, hiệu là Phật, là Chúng Hựu. Nay Ta đã là m lợi ích cho mình, cũng là m lợi ích cho người khác, cho mọi người, thương xót thế gian, vì trời và vì người mà cầu nghĩa và lợi ích, cầu an ổn khoái lạc.

“Nay Ta thuyết pháp đã đến chỗ rốt ráo, rốt ráo bạch tịnh, rốt ráo phạm hạnh. Khi đã rốt ráo phạm hạnh; Ta lìa khỏi sự sanh, già , bệnh, chết, khóc than, ảo não. Ta đã thoát khỏi mọi khổ đau.”

Đức Phật thuyết giảng như vậy, Tôn giả A-nan và các Tỳ-kheo sau khi nghe thuyết giảng, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01]  Không thấy Pāli tÆ°Æ¡ng đương. Tham chiếu Divy. tr.210-226. Hán biệt dịch, No.39. Phật Thuyết Đảnh Sanh VÆ°Æ¡ng Cố Sá»± Kinh, Tây Tấn Pháp Cá»± dịch; No.40. Văn-đà -kiệt VÆ°Æ¡ng Kinh, Bắc LÆ°Æ¡ng Đà m-vô-sấm dịch; No.125 (17.7) Tăng Nhất, phẩm 17 kinh số 7.

[02] Đảnh Sanh é ‚ 生, Pāli: Muddhāvasitta; No.40 âm là Văn-đà -kiệt. Thường gọi là Quán đảnh vÆ°Æ¡ng, vua được truyền ngôi bằng phép quán đảnh.

[03] Cù-đà -ni 瞿 陀 尼, tức Tây ngưu hóa châu (đại lục phía tây, nơi lấy bò là m vật ngang giá để trao đổi hà ng hóa).

[04] Phất-bà -bệ-đà -đề 弗 婆 鞞 陀 提. Pāli: pubbavideha, châu Thắng thân ở phương Đông.

[05] Uất-đơn-viết 鬱 單 日; phiên âm khác: Bắc Câu-lô châu. Pāli: Uttara-kura.

[06] Nghĩa là , không có ý tưởng về tự ngã hay linh hồn và không có tư hữu hay sở hữu cá nhân.

[07] Y thọ è¡£ 樹. Người ở đây dùng vỏ cây là m y phục.ï€

[08] Trú đạc thọ 晝 度 樹, “cây đo bóng ngà y”. Pāli: pāricchattaka, cũng dịch là san hô thọ, viên sanh thọ.

[09] Chánh pháp đường æ­£ 法 å ‚; Pāli: Dhammasabhā, hội trường của chÆ° Thiên.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế