中 阿 含 經 KINH TRUNG A HÀM Hán Dịch: Phật Ðà Da Xá & Trúc Phật Niệm, Việt Dịch & Hiệu Chú: Thích Tuệ Sỹ

6. PHẨM VÆ¯Æ NG TÆ¯Æ NG ƯNG

69. KINH TAM THẬP DỤ^[1]

Tôi nghe như vầy:

Một thời Đức Phật du hóa tại thà nh Vương xá, trong vườn Ca-lan-đa, rừng Trúc, cùng với chúng Đại Tỳ-kheo an cư mùa mưa.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn và o ngà y rằm thuyết Tùng giải thoát[02], trải chỗ ngồi trước chúng Tỳ-kheo. Ngồi xong, Thế Tôn nhập định quán tâm các Tỳ-kheo. Lúc đó Thế Tôn thấy chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa im lặng, rất im lặng, không có thụy miên vì đã dứt trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo ngồi thậm thâm, rất thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh; vi diệu, rất vi diệu.

Khi ấy Tôn giả Xá-lê Tử cũng ở trong chúng. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo:

“Nà y Xá-lê Tử, chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa, im lặng, rất im lặng, không có thụy miên vì đã dứt trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo ngồi thậm thâm, rất thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh; vi diệu, rất vi diệu. Ai là người có thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo?”

Tôn giả Xá-lê Tử từ chỗ ngồi đứng dậy, kéo lệch vai áo đang mặc, chắp tay hướng về Đức Phật, bạch rằng:

“Bạch Thế Tôn, chúng Tỳ-kheo tĩnh tọa, im lặng, rất im lặng, không có thụy miên vì đã trừ ấm cái. Chúng Tỳ-kheo ngồi thậm thâm, rất thậm thâm; tịch tĩnh, rất tịch tĩnh; vi diệu, rất vi diệu như thế. Bạch Thế Tôn, không ai là người có thể kính trọng, phụng sự chúng Tỳ-kheo, chỉ có Đức Thế Tôn mới có thể phụng sự, kính trọng Pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, bất phóng dật, bố thí và định. Chỉ có Đức Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự mà thôi.”

Đức Thế Tôn nói:

“Nà y Xá-lê Tử, đúng như vậy. Không ai có thể kính trọng, phụng sự pháp và chúng Tỳ-kheo cùng với giới, bất phóng dật, bố thí và định. Chỉ có Thế Tôn mới có thể kính trọng, phụng sự mà thôi.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có đầy đủ các thứ trang sức, lụa, tơ, gấm, len, nhẫn tay, xuyến cườm tay, chuỗi ngọc khuỷu tay, kiềng đeo cổ, và ng bạc[03], châu ngọc cà i mái tóc. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng giống như thế, dùng giới đức để là m đồ trang sức. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu giới đức để dùng là m đồ trang sức thì đều có thể xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có năm nghi trượng, kiếm, lọng, thiên quan, phất trần cán bằng ngọc và già y cẩn ngọc[04] để bảo vệ thân cho được an ổn. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng sự giữ gìn cấm giới để bảo vệ phạm hạnh, cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu cấm giới để bảo vệ phạm hạnh thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có người giữ cửa[05]. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni lấy sự thủ hộ sáu căn là m người giữ cửa cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu sự thủ hộ sáu căn thì liền xả được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có tướng giữ cỗng thà nh thông minh, có trí tuệ, có sự phân biệt rõ rà ng. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm là m tướng giữ cổng cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu chánh niệm thì liền xả được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có hồ tắm đẹp, trong mát, trà n đầy. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng dùng tĩnh tâm là m hồ tắm mát, cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu tĩnh tâm là m hồ tắm mát thì xả được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có người hầu tắm, thường phục vụ tắm rửa. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni lấy thiện tri thức là m người hầu tắm cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu việc lấy thiện tri thức là m người hầu tắm, thì có thể xả được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có bột hương thoa thân, mộc cây[06], trầm thủy, chiên đà n, tô hợp[07], kê thiệt[08], đô lương[09]. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng giới đức là m bột hương cũng lại như vậy. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu giới đức để là m bột hương thì xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có y phục tốt đẹp, như áo sơ-ma[10], áo gấm lụa, áo bạch điệp[11], áo da sơn dương[12]. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng sự hổ thẹn là m y phục cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu sự hổ thẹn là m y phục thì xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có giường ghế rất rộng, cao lớn. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng Tứ thiền là m giường ghế cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu Tứ thiền thì liền xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có thợ hớt tóc rà nh nghề, thường phục vụ tắm gội, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm là m thợ hớt tóc cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o dùng chánh niệm là m thợ hớt tóc thì có thể xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có đồ ăn ngon là nh mỹ diệu, đủ các mùi vị đặc biệt; nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng hỷ là m thức ăn, cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu hỷ là m thức ăn thì có thể tiêu diệt được điều ác, tu tập thiện pháp.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có các thức uống như nước trái xoà i[13], nước chiêm-ba[14], nước mía, nước nho, nước mạt-ta-đề[15]; nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng dùng pháp vị là m thức uống, cũng như vậy. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu pháp vị dùng là m thức uống thì liền xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có trà ng hoa đẹp, như trà ng hoa sen xanh, trà ng hoa Chiêm-bặc, trà ng hoa Tu-ma-na, trà ng hoa Bà -sư, trà ng hoa A-đề-mâu-đa, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng ba định là Không, Vô nguyện, Vô tướng[16] là m trà ng hoa cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu ba định Không, Vô nguyện, Vô tướng là m trà ng hoa thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

 â€œNà y Xá-lê Tá»­, cÅ©ng giống nhÆ° vua và đại thần có phòng ốc, nhà cá»­a, lầu quán, thì nà y Xá-lê Tá»­, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng ba thất là Thiên thất, Phạm thất và Thánh thất[17] là m nhà cá»­a, cÅ©ng giống nhÆ° thế. Xá-lê Tá»­, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tá»±u ba thất dùng là m nhà cá»­a thì liền xả bỏ đựợc điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có người điển thủ[18], tức người giữ nhà [19], thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ là m người giữ nhà cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o dùng trí tuệ là m người giữ nhà thì liền xả bỏ được điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại thuế của các quốc ấp. Phần thứ nhất để cung cấp vua và hoà ng hậu, cùng các thể nữ trong cung. Phần thứ hai cung cấp cho thái tử và quần thần. Phần thứ ba cung cấp cho toà n dân. Phần thứ tư cung cấp cho Sa-môn, Phạm chí. Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni cũng dùng bốn niệm là m tô thuế, giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu bốn niệm xứ dùng là m thuế thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại quân là tượng quân, mã quân, xa quân và bộ quân; nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng bốn chánh đoạn[20] là m bốn loại quân cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu bốn chánh đoạn là m bốn loại quân thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có bốn loại xe tải, như xe tải bằng voi, xe tải bằng ngựa, xe tải bằng xe, xe tải bằng người; nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng bốn như ý túc là m xe tải cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu bốn như ý túc dùng là m xe tải, thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng giống như vua và đại thần có các loại xe trang hoà ng bằng các loại da vằn tốt của sư tử, cọp, beo dệt thà nh những thứ mà u sắc lẫn lộn; thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chỉ quán là m xe cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu chỉ quán dùng là m xe có thể xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có giá ngự, tức là người đánh xe, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm là m kẻ giá ngự cũng lại như vậy. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu chánh niệm dùng là m giá ngự thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có cây phướn cực cao, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni đem tâm mình là m cây phướn cao, cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o đem tâm mình là m cây phướn cao thì liền có thể xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có đường đi tốt đẹp, bằng phẳng, ngay ngắn, trực chỉ đến các công viên, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng Thánh đạo tám chi là m con đường bằng phẳng, ngay ngắn, trực chỉ Niết-bà n cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu Thánh đạo tám chi dùng là m con đường bằng phẳng, ngay ngắn, trực chỉ Niết-bà n, thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có tướng quân thông minh, trí tuệ, có sự phân biệt rõ rà ng, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ là m tướng quân cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu trí tuệ dùng là m tướng quân thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có đại chánh điện cao rộng, sáng sủa, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng trí tuệ là m đại chánh điện cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu trí tuệ là m đại chánh điện thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần bước lên trên điện cao, quán sát những người dưới thấp qua lại, chạy nhảy, đi, đứng, ngồi, nằm, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni đem vô lượng trí tuệ thăng lên cao điện để quán sát tâm mình, là m cho tâm trùm khắp, nhu nhuyến, hoan hỷ, viỠn ly. nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu vô lượng trí tuệ là m cao điện để tự quán tâm mình, là m cho trùm khắp, nhu nhuyến, hoan hỷ, viỠn ly, thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có Tông chánh khanh, thà nh am hiểu tông tộc, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni khi dùng bốn Thánh chủng là m Tông chánh khanh cũng giống như vậy. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu bốn thánh chủng dùng là m Tông chánh khanh thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có lương y danh tiếng trị được các bệnh, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng chánh niệm là m lương y cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu chánh niệm dùng là m lương y thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có chánh ngự sà ng, trải lên bằng các thứ chăn nệm, đệm lông năm sắc, phủ lên bằng các thứ gấm, the, lụa, sa trun, có chăn đệm lót hai đầu để gối và trải thảm quý bằng da sơn dương, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng vô ngại định là m chánh ngự sà ng cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu vô ngại định là m chánh ngự sà ng thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần có ngọc báu danh tiếng, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni dùng bất động tâm giải thoát là m ngọc báu danh tiếng cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu bất động tâm giải thoát là m ngọc báu danh tiếng thì liền xả bỏ điều ác, tu tập điều thiện.

“Nà y Xá-lê Tử, cũng như vua và đại thần tắm nước trong mát, thoa bột hương tốt khiến thân thể thơm sạch, thì nà y Xá-lê Tử, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni tự quán tâm mình, khiến cho thân tịch tịnh, cũng giống như thế. Nà y Xá-lê Tử, nếu Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nà o thà nh tựu việc quán tâm mình, khiến cho thân tịch tịnh thì có thể kính trọng, phụng sự Thế Tôn, Pháp và chúng Tỳ-kheo, cùng với giới, bất phóng dật, bố thí và định.”

Phật thuyết như vậy. Tôn giả Xá-lê Tử và các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật thuyết, hoan hỷ phụng hà nh.

-ooOoo-

Chú thích:

[01] Bản Hán, quyển 15.

[02] Tùng giải thoát 從 解 脫, hay Biệt giải thoát, hay Ba-la-đề-mộc-xoa, chỉ giới bổn của Tỳ-kheo. Pāli: Pāṭimokkha.

[03] Sanh sắc 生 色; bản Tống-Nguyên-Minh: sắc tượng 色 像. Pāli: jātarūpa, chỉ và ng ròng (nghĩa đen: sắc nguyên sinh).

[04] Nghiêm sức tỷ 嚴 飾 屣.

[05] Thủ cáp nhân 守 閤 人.

[06] Mộc mật 木 蜜, loại gỗ hương, dùng là m hương liệu.

[07] Tô hợp 蘇 合, một loại hương liệu do tổng hợp nhiều hương liệu nấu thà nh.

[08] Kê thiệt 雞 舌, loại hương liệu nấu từ cỏ úa.

[09] Đô lương 都 梁, một loại lan rừng; tên chỉ chung các loại lan.

[10] Sơ-ma y 初 摩 衣, Pāli: khoma áo vải, vải lanh.

[11] Bạch điệp yï€ ç™½ [疊 +毛] è¡£; vải bông sợi rất mịn.

[12] Trong bản Hán: gia-lăng-già -ba-hòa-la åŠ é™µ ä¼½ æ³¢ 惒 邏. Xem cht.12 kinh 61.

[13] Nại ẩm [木+奈] 飲, Pāli: amba-pāna.

[14] Chiêm-ba ẩm 瞻 波 飲; có lẽ nước trái cây diêm-phù (Pāli: jambu-pāna).

[15] Mạt-ta-đề ẩm 未 磋 提 飲; một loại rượu (Pāli: majja-pāna).

[16] Pāli: tayo samādhī, suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi. D.33 SaṠgīti.

[17] Tam thất 三 室 hay tam trụ 三 住 (Pāli: tayo vihārā); thiên thất 天 室 hay thiên trụ (Pāli: dibbo vihāro), tu bốn tĩnh lự từ Sơ thiền đến Tứ thiền. Phạm thất 梵 室 hay phạm trụ (brahma-vihāro): tu bốn Vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả. Thánh thất 聖 室 hay Thánh trụ (Pāli: ariyo vihāro) tu bốn niệm xứ, bốn như ý túc, bốn chánh cần, năm căn, năm lực, thất bồ đề phần, bát chánh đạo phần (xem Tập dị môn 6, Đại 26, trang 239 a).

[18] Điển thủ å ¸ 守; người quản lý hồ sÆ¡ hay văn khố.

[19] Thủ thất 守 室.

[20] Bốn chánh đoạn 正 斷, tức bốn chánh cần. Pāli: sammappadhānā. Bản Hán, hiểu là pahāna, thay vì padhāna.

-ooOoo-

đầu trang

trang kế